Iran Roundtable

Be part of conversation

توركیا‌و ئێران لە دێگەڵە پێك دەگەن- شوان محه‌مه‌د


لەسوریا شەڕە، عێراقیش ناوەڕاستەكەی وێران بووە، هەرێمێكی بچووك لەم نەخشەیەی ناوچەكەدا هەیە ئارامە، ئەویش هەرێمی كوردستانە. پرسیاری گرنگ لەوە دایە، ئایا خێرە ئەم هەرێمە بچكۆلەیە، لەناو جوگرافیای ئەم هێزە گەورانەی ناوچەكەدا ئارامە؟

بیربۆچوونی وا لە ئارادایە كە هەرێمی كوردستان خاوەنی یەدەكێكی گەورەی نەوت‌و گازی سروشتییە، لەبەر ئەم فاكتەرە هێزە گەورەكانی ناوچەكە‌و جیهان، وەك توركیا‌و ئێران‌و ئەمەریكا‌و بگرە ئەوروپا، نایانەوێت، شەڕ بكەوێتە ئەم ناوچە گرنگەوە كە سەرچاوەی وزەیە بۆ ئەوان، بە تەماشاكردنێكی خێرا دەردەكەوێت ئەم بۆچوونە كورت دەهێنێت، كاتێك دەبینین سوریا خاوەنی پێگەیەكی ستراتیژی سیاسی‌و سەرچاوەی وزەشە، بەڵام كاول بووە‌و رۆژانە خوێنی لەبەر دەڕوات.

فاكتەرێكی گەورەی ئەم بارودۆخە ئارامەی هەرێمی كوردستان، هەلومەرجی ناوخۆیە، پەیوەندی نێوان هێزە كوردستانییەكانە، فاكتەرێكی تریشی هاوڵاتیانی كوردستانە كە دەیانەوێت لە كەشێكی ئارام دوور لەتوندوتیژیدا بژین، هەمیشە لەبواری ئەمنیشدا یاریدەدەر‌و هاوكاری حكومەت بوون.

ماوەیەكە نەك هەر كەسانی رۆشنبیر، بگرە خەڵكی ئاسایی كوردستانیش هەست دەكەن بارودۆخی هەرێمی كوردستان لەسەر لێواری تێكچوونە، هۆكاری سەرەكی ئەو مەترسییەی خەڵكیش لەوەوە سەرچاوەی گرتووە، كە ئەم هێزانە لەپێناو بەرژەوەندی دەسەڵاتخوازانەی خۆیان‌و بەرژەوەندییە ئابورییەكان، هێندە سەرقاڵی بەهێزكردن‌و بەستنی پرۆتۆكۆلاتی سیاسی‌و ئەمنی‌و ئابورین لەگەڵ هێزە هەرێمایەتییەكانی ئێران‌و توركیا، نیو هێندە خەریكی پتەوكردنی پەیوەندییەكانی خۆیان نین لەگەڵ خەڵكی كوردستان.

پەیوەندی پارتی‌و یەكێتی لەگەڵ توركیا‌و ئێران گەیشتۆتە ئاستێك كە زۆرجار وا هەستدەكرێت سلێمانی ئۆستانێكی ئێرانە، هەولێر‌و دهۆكیش دوو شارەوانی توركیان.

پەیوەندی پارتی لەگەڵ توركیا جیاوازە لەپەیوەندی نێوان یەكێتی‌و ئێران، پەیوەندی پارتی‌و توركیا سروشتی ئابوریی بەسەریدا زاڵترە، بەڵام ناواخنە نهێنییەكانی پڕە لە مەترسی سیاسی‌و ئەمنی بۆ سەر كوردستان، پارتی بێ‌ ئەوەی بەخۆی بزانێت لەرووی ئابوریەوە هەرێمی كردۆتە پاشكۆیەكی (بەرخۆری) توركیا، لەڕووی سیاسیشەوە پارتی سیاسەتی توركیا لە هەرێمدا جێبەجێدەكات، نمونەی زیندووش سیاسەتیەتی بەرامبەر كوردانی رۆژئاوا، تا وای لێهاتووە توركیا لەسەرسنوری خۆی لەگەڵ رۆژئاوا خەندەق هەڵدەكەنێت، پارتیش لەهەرێمی كوردستان بەرامبەر رۆژئاوا كۆپی دەكاتەوە.

پەیوەندی یەكێتی لەگەڵ ئێراندا بەتەواوی جیاوازە، هەرچی ئێرانە هێندەی پەیوەندییەكانی سروشتێكی سیاسی ئەمنی هەیە، كەمتر ئابورییە، ئەگەر بەرپرسانی پارتی هەموو رۆژێك بەڕێوەبن بۆ توركیا، ئەوا ئێرانییەكان خۆیان بەبەردەوامی لە سلێمانین‌و سەركردایەتی كۆبوونەوەكانی یەكێتی دەكەن‌و هەندێكجاریش لەجیاتی ئەوان بڕیار دەدەن.

لەم هەلومەرجەی ئەمڕۆی كوردستان‌و عێراقی دوای هەڵبژاردن، كە بەشێوەیەك لەشێوەكان سەرلەنوێ‌ نەخشەی سیاسی ئەم وڵاتە دادەڕێژرێتەوە، ئەگەر پارتی سیاسەتی سەربەخۆیی رێژەیی خۆی نەپارێزێت‌و لە میحوەری توركیا دوورنەكەوێتەوە، هاوشێوەی ئەویش ئەگەر یەكێتی لە بن باڵی ئێران دەرنەچێت‌و بەشێوە سەربەخۆییەك سیاسەت نەكات، هیچ دوور نییە، یەكێتی‌و پارتی سەرلەنوێ‌ دیوارەكانی دێگەڵە دروستنەكەنەوە‌و كوردستان دابەشنەكەنەوە بەسەر دوو هەرێمدا، یەكێكیان لەژێر هەژموونی شیعە، ئەوی تریشیان لەژێر هەژموونی سوننەدا.

لەكاتێكدا ئەو دەرفتە لەبەردەم كورد واڵایە، بەتایبەتی هێزە سەرەكییەكانی هەر چوار پارچەی كوردستان، ئەگەر لێك نزیكببنەوە‌و لەسەر ستراتیژێك رێكبكەون، ئەوا دەتوانن لەهەژموونی ئێران‌و توركیا دەربچن‌و رێگەی سێهەم هەڵبژێرن‌و،رێگایەكی دیموكراسی نەتەوەیی چێ‌ بكەن.